Valdiš sem villir oss sżn!

„Lęšist eins og valdiš sem villir oss sżn".  Svona syngur Bjartmar Gušlaugsson ķ einum aflögum sķnum.  Žessi bśtur hefur mér ętķšveriš hugleikinn.  Hvaš vald er aš villaoss sżn?  Ķ laginu sem Bjartmar söng erveriš aš tala um kirkjuna sem valdastofnun. Allt frį žvķ aš krikjan fór aš skipuleggja sig og stofnanavęšast hefurhśn veriš vald ķ augum fólks, stjórntęki gušs į jöršu.  Kirkjan var ung žegar hśn śtilokaši žannmöguleika aš konur gętu veriš prestar eša žašan af meira.  Eflaust hefur rökstušningurinn fyri žvķ haftmikil įhrif į fįfróšann almśgann og ekki hefur žessi įkvöršun kirkjunnar styrktstöšu kvenna ķ samfélaginu.  Ekki batnašisvo įstandiš žegar kirkjan varš samofinn rķkisvaldinu, sem ekki var lżšręšislegtog žį sķšur kirkjan.  Hérna voru talsmennhinna veraldlegu og andlegu afla komin saman ķ eina sęng.  Fįfróšur almśginn gat lķtiš gert og tryggšviš valdiš var žaš eina sem fólk gat gert til aš eiga sér lķfsafkomu von.  Meš upplżsingunni kom tękifęri fyriralmennings til aš brjótast undan ęgivaldi rķkisvaldsins og kirkjunar.  Upplżsingarmenn litu kirkjuna alveg samahornauga og žeir litu į rķkisvaldiš. Saman voru žessar tvęr stofnanir įbyrggar fyrir kśgun og žręlkunalmennings.  Žessir herramenn voru mešžeim fyrstu sem fóru aš efast um réttmęti žess sem Biblķan sagši.  Flestir skutu žeir skipulögš trśarbrögš nišurog kenningar žeirra, en fannst žeir ekki hafa nęginlegar upplżsingar til ašneita trśnni alveg žannig aš śr til varš nokkurs konar Deiismi.  Trśinn hafši ekki tangarhald įfrjįlsženkjandi mönnum og konum.   Skrifupplżsingarmannanna gįfu okkur lżšręšiš. Framtak žeirra gaf okkur tękifęri til aš geta mótaš samfélag okkar mešeinhverjum hętti.  Sś vegferš aš geraeinstakling meira rįšandi yfir sķnu eigin lķfi er enn ķ gangi og enn ertöluvert ķ land.   Enn žann dag ķ daghalda žeir sem fara meš valdiš ķ umboši almennings aš žeir hafi leyfi til žessaš vera segja fólki fyrir verkum, hvaš žaš į aš gera, hvaš žaš mį ekki gera,hvaš žaš į aš kaupa o.fl.  Rķkisvaldiš įekki aš gera neitt nema aš vernda stjórnarskrįnna og sjį til žess aš hśn sé virt.  Žaš er t.d. ekki įbyrgš rķkisvaldsins ašįkveša hvort fólk megi fį sér Cheerios. Samt sem įšur er Cheerios t.d. ekki leyft ķ ESB.  Eins er meš fķkniefni.  Žaš vita allir af skašsemi žeirra, sumirvilja hinsvegar lżta fram hjį žvķ og nota žau samt sem įšur.  Bann viš notkun fķkniefna kemur ekki ķ vegfyrir notkun žeirra, heldur ekki lögleišing žeirra.  En ašalmįliš er aš žaš er ekki rķkisvaldsinsaš įkveša hvort einstaklingur megi neita žeirra, žaš vald liggur hjį honum sjįlfum.  Hęgt er aš skeggręša žaš hvort rķkiš eigi ašhalda śti velferšakerfi eša ekki og er žaš vel skiljanlegt aš fólk viljirķkisrekiš velferšakerfi.  Hins vegar efrķkiš įkvešur aš reka velferšakerfi žį getur žaš ekki bannaš einkaašilum ašreka einhvers konar velferšarstofnanir. Rķkiš mį ekki setja lög sem passar upp į einokun žess.  Öll rķkisstarfssemi žarf aš vera višbśinn žvķaš keppa į frjįlsum markaši.  Efeinkareksturinn gengur betri žį žarf rķkiš aš leggja meira į sig eša leggja upplaupana.  Rķkiš er ekkistjórnunartęki.  Žaš er verkfęri til žessaš vernda almenning gagnvart allskyns misrétti og žvķ er žaš mjög alvarlegurhlutur žegar rķkisvaldiš veršur uppvķst aš misrétti į kostnaš almennings.  Žess vegna veršur aš hafa sterkteftirlitskerfi til žess aš passa upp į aš stjórnvöld starfi innan sķns ramma ogvinni meš hag almennings ķ huga en ekki hagmsunahópa.  Almenningur į ekki aš hręšast rķkisvaldiš.  Samband milli almennings og rķkisvaldsinsžarf aš vera žannig aš gagnkvęmt traust rķki žar į milli og aš rķkiš vinni ķžįgu almennigs, ekki öfugt.  Rķkiš geturaldrei og į ekki aš geta hugsaš fyrir einstakling og hvaš sé honum fyrirbestu.  Eina skylda žess gagnvart honumer aš vernda mannréttindi hans og ķ flestum tilfellum borgarleg réttindi hanseins og menntun og heilsugęslu.

Frjįlslyndir Demókratar bjóša upp į frjįlsar og opnarasamfélag.  Samfélag laust undan kśgunandlegra og veraldlegra afla.  Žaš erkominn tķmi į aš rķkisvaldiš vinni fyrir hönd almennings.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband